Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Ο Άγιος Βασίλης (ο μύθος και η πραγματικότητα)



Τα τελευταία χρόνια υπάρχει η τάση από κάποιους επιστήμονες να εξηγήσουν επιστημονικά τους σύγχρονους μύθους, ώστε αυτοί να τεκμηριωθούν επιστημονικά και να εξελεγχθούν από μύθοι, σε πραγματικά γεγονότα. Κάνουν επίσης και το αντίστροφο: πραγματικά γεγονότα, ιστορικά καταγεγραμμένα και τεκμηριωμένα , προσπαθούν με τις επιστημονικές τους προσεγγίσεις, να τα απαξιώσουν και στη συνέχεια με την επικοινωνιακή δυνατότητα που τους διατίθεται, να τα περάσουν στη συνείδηση του απλού ή του ακατάρτιστου πολίτη, ως μύθους.


Στη λογική αυτή προσπαθούν να απαντήσουν επιστημονικά στο πλαστό ερώτημα που οι ίδιοι βάζουν: «πώς, ο Αϊ Βασίλης μπορεί να μοιράσει τα δώρα του μέσα σε ένα βράδυ σε όλα τα παιδάκια του κόσμου;». Έτσι λοιπόν κάνουν υπολογισμούς άσκοπους, αφού ο Αϊ Βασίλης, ο «παγκοσμιοποιημένος» Santa Claus , τον οποίο εννοούν, δεν υπήρξε και δεν υπάρχει με τις δυνατότητες που θέλουν να του προσδώσουν οι επιστήμονες, αφού απλά, είναι ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα. Δοθείσης της ευκαιρίας, θα ήθελα να προσθέσω την τελευταία μόδα του εορτασμού των «παγκόσμιων ημερών» π.χ. «παγκόσμια ημέρα του περιβάλλοντος» , «παγκόσμια ημέρα της γυναίκας» κ.α. , που σκοπό έχουν να αντικαταστήσουν μακροπρόθεσμα, στα πλαίσια πάντα της «παγκοσμιοποίησης των εορτών» και των πολυπολιτισμικών κοινωνιών, τις εθνικές επετείους, ή τις μεγάλες χριστιανικές γιορτές, οι οποίες εντασσόμενες στα ήθη και έθιμα της κάθε χώρας, συσπειρώνουν το λαό της, ενισχύουν και στηρίζουν την έννοια του έθνους.

Οι πατροπαράδοτες αυτές γιορτές, επιχειρείται από διάφορους «επιστήμονες», «καλλιτέχνες» των Μ.Μ.Ε. ηλεκτρονικών και γραπτών, αφού συκοφαντηθούν σιγά- σιγά να απαξιωθούν. Στο τέλος θα θεωρηθούν απηρχαιωμένες εθνικές φολκλορικές καρικατούρες και εύκολα θα μπορούσαν να καταργηθούν, για να εορτάζονται στη θέση τους οι «παγκόσμιες ημέρες»!… Αυτές θα είναι κοινές για όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως έθνους και κράτους!…



Γιατί όμως, Μ.Μ.Ε. και μάλιστα σοβαρά, δημοσιεύουν τέτοια πράγματα; Αυτό μας κάνει να υποψιαζόμαστε, ότι βοηθούν το παιχνίδι της διαφήμισης και της βιομηχανίας παιχνιδιών και δώρων που επωφελείται, πλασάροντας το λεγόμενο «πνεύμα των Χριστουγέννων», στο οποίο πρέπει όλοι να προσχωρήσουν, καταναλώνοντας περισσότερα και κυρίως περιττά ή άχρηστα, προϊόντα .

Στο πλαίσιο αυτό εφευρέθηκε ο Αϊ Βασίλης , δηλ. o Santa Claus, ο «κοκκινοντυμένος φίλος των παιδιών», ο « καλοσυνάτος γεροντάκος». Κάποιοι μάλιστα, φρόντισαν να κατασκευάσουν το χωριό του, το Santa Park ένα τεράστιο πάρκο στο Κορβατουντούρι κοντά στο Ροβανιέμι στην παγωμένη Λαπωνία της Φιλανδίας, όπου επίσης ανθεί η τουριστική βιομηχανία. Μαθαίνω όμως ότι και στη χώρα μας έξυπνοι επιχειρηματίες κατασκευάζουν κάθε χρόνο κοντά στα Χριστούγεννα παρόμοια χωριά για ευνόητους λόγους.


Ποιός είναι ο πραγματικός Αϊ Βασίλης;


Ο Αϊ Βασίλης, για τους Ορθοδόξους Χριστιανούς της «καθ΄ημάς Ανατολής» είναι αναμφισβήτητα ο ΄Αγιος Βασίλειος, πρόσωπο υπαρκτό ιστορικά, που σύμφωνα με την «εκκλησιαστική ιστορία» γεννήθηκε στη Νεοκαισάρεια του Πόντου το 330 μ.Χ. και έζησε στην Καισαρεία της Καππαδοκίας, Μικράς Ασίας, στην πόλη που αποτέλεσε κατά τη διάρκεια του 4ου μ.Χ. αιώνα, το κέντρο της μοναστικής ζωής της γύρω περιοχής. Ο Άγιος Βασίλειος φέρει και τον τίτλο «Μέγας» και σε όλους είναι γνωστός ως Μέγας Βασίλειος που μαζί με τον Γρηγόριο Ναζιανζηνό ονομαζόμενο και Θεολόγο και τον Ιωάννη το Χρυσόστομο, αποκαλούνται «Τρεις Ιεράρχες», και θεωρούνται οι προστάτες της παιδείας και των γραμμάτων, των δασκάλων και των μαθητών, ασφαλώς όχι τυχαία.

Ο Μέγας Βασίλειος, καταγόταν από πλούσια οικογένεια και την εποχή εκείνη έλαβε σπουδαία μόρφωση, αφού σπούδασε κοντά σε σπουδαίους δασκάλους και στα φημισμένα σχολεία της Καισάρειας, της Κωνσταντινούπολης και της Αθήνας, όπου σπούδασε αρχαία ελληνική φιλοσοφία. Εκεί γνωρίστηκε με τον Γρηγόριο το Θεολόγο και σύμφωνα με αυτόν, «έμαθε εννέα επιστήμες».



Ο Μέγας Βασίλειος επιστρέφοντας στην πατρίδα του, εγκατέλειψε το επάγγελμα του ρήτορα και αφού βαπτίστηκε χριστιανός, έγινε μοναχός και επισκέφτηκε άλλους μεγάλους ασκητές της εποχής στην Αίγυπτο και την Παλαιστίνη για να καταλήξει μοναχός σε ερημικό μέρος του Πόντου, μαζί με τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό ή Θεολόγο.



Όταν νέοι αιρετικοί εμφανίστηκαν να ροκανίζουν τα θεμέλια της πίστης του, τότε εγκατέλειψε το μοναχισμό και δέχθηκε την ιεροσύνη. Έγινε διάκονος , πρεσβύτερος και τελικά η αγάπη του κόσμου και η αξιοσύνη του ιδίου τον ανέδειξε επίσκοπο Καισάρειας. Αντιμετώπισε μεγάλα ζητήματα της εποχής του και κυρίως την αίρεση του Αρείου, ο οποίος αρνιόταν τη θεότητα του Ιησού Χριστού, αλλά και τον αρειανό αυτοκράτορα Ουάλλη της Κωνσταντινούπολης.



Αξιοθαύμαστη υπήρξε η κοινωνική δράση του Μεγάλου Βασιλείου. Ίδρυσε τη «Βασιλειάδα» που την αποτελούσαν φιλανθρωπικά ιδρύματα όπως νοσοκομείο, ορφανοτροφείο, σχολεία, εργαστήρια κ.λπ. τα οποία συντηρούνταν με τα υπάρχοντά του. Λένε μάλιστα ότι κάθε βράδυ πήγαινε φαγητό κρυφά και το άφηνε στις πόρτες ή στα παράθυρα των φτωχών και αναξιοπαθούντων.



Πολυγραφότατος συγγραφέας έγραψε πλήθος βιβλίων δογματικών, ασκητικών και παιδαγωγικών καθώς και Θεία Λειτουργία, που τελείται την ημέρα της εορτής του. Για τη μεγάλη του προσφορά η εκκλησία μας τον ανακήρυξε Άγιο, τον ονόμασε «Οικουμενικό και μέγα διδάσκαλο» και τον τιμάει την 1η Ιανουαρίου.



Η λαϊκή παράδοση



Ο καθηγητής Λαογραφίας Δ. Λουκάτος στο βιβλίο του «Χριστουγεννιάτικα και των γιορτών» (εκδ. Φιλιππότη, 1997) γράφει, ό,τι ο ορθόδοξος Άγιος Βασίλης «ήταν ένας καθαρά πρωτοχρονιάτικος άγιος, κάτι ανάμεσα στον πραγματικό Ιεράρχη της Καισαρείας της Καππαδοκίας και σ΄ένα πρόσωπο συμβολικό του Ελληνισμού».



Από κει και πέρα τη σκυτάλη παίρνει η Ελληνική λαϊκή παράδοση. Αυτή αναφέρει ότι ο Αϊ Βασίλης ήταν ένας ψηλόλιγνος άντρας που μετά τα Χριστούγεννα, ξεκινούσε από τα βάθη της Ασίας, με ένα ραβδί στο χέρι και γυρνούσε από τον Πόντο ως την Κύπρο και από τη Μακεδονία ως την Κρήτη, συζητούσε με τους ανθρώπους που συναντούσε και ευχόταν σε όλους καλοτυχία και καλή χρονιά. Ήταν βέβαια γραμματιζούμενος γιατί «βαστάει κόλλα και χαρτί, χαρτί και καλαμάρι» όπως λένε και τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα. Η ταύτισή του με την ημέρα της πρωτοχρονιάς, ημέρα θανάτου του Μεγάλου Βασιλείου, αναγκαστικά οδήγησε και την ταύτισή του με τον μεγάλο ιεράρχη. 


Ο Sinter Klaas εξελίχθηκε σε Santa Claus


Πάντως ο Άγιος Βασίλης της «καθ΄ημάς Ανατολής» ουδεμία σχέση έχει με τον ευτραφή, καλοκάγαθο και χαμογελαστό, κοκκινοντυμένο γεροντάκο, που παγκόσμια είναι γνωστός με το όνομα Santa Claus.

Oι βορειοευρωπαίοι και κυρίως οι Ολλανδοί είχαν στην παράδοσή τους τον Sinter Klaas, τον οποίο ταύτιζαν με τον Άγιο Νικόλαο, τον Αρχιεπίσκοπο Μύρων που έζησε και αυτός τον 4ον αιώνα μ.Χ. στα Μύρα Μικράς Ασίας και η ζωή του ήταν γεμάτη από αγαθοεργίες, φιλανθρωπικές πράξεις και θαύματα.

Την παράδοση του Αγίου Νικολάου ή Sinter Klaas μετέφεραν στην Αμερική οι μετανάστες τον 17ον αιώνα. Με το όνομα Santa Claus εμφανίστηκε στην Αμερική ο Αϊ Βασίλης και καταγράφηκε από τον τύπο το 1773 για πρώτη φορά. Αργότερα, το 1809 ο αμερικανός συγγραφέας Washington Irving ,δημοσίευσε στον τύπο της Αμερικής για πρώτη φορά λεπτομέρειες που αφορούσαν την ολλανδική εκδοχή του Αϊ Βασίλη που ταυτιζόταν βέβαια με τον Άγιο Νικόλαο και ανέφερε ότι « ο Άγιος έφτασε στην Αμερική καβάλα σε ένα άλογο ανήμερα της εορτής του».

Ο νέος μύθος του Santa Claus




Η πλήρης αμερικανοποίηση του Ολλανδοαμερικανού Αγίου έγινε το 1832 από τον Clement Clarke Moore ο οποίος το 1832 έγραψε για τα παιδιά του το ποίημα «Η επίσκεψη του Αγίου Νικολάου» που είναι πιο γνωστό με τον τίτλο «Η νύχτα πριν από τα Χριστούγεννα», στο οποίο δίνει πληροφορίες για τα ονόματα των ταράνδων που έσερναν το έλκηθρο του Αϊ Βασίλης, για το ανοιγοκλείσιμο των ματιών του για το (χο,χο, χο) γέλιο του και άλλες λεπτομέρειες που μέχρι σήμερα παρουσιάζονται στα παιδιά.

Την νεότερη φιγούρα του Αϊ Βασίλη δηλ του Santa Claus επεξεργάστηκε ο Thomas Nast που ζωγράφισε έναν άγιο για τα Χριστούγεννα, τον οποίο δημοσίευε το αμερικανικό περιοδικό «Harper’s» από το 1860-1880. Ο ίδιος πρόσθεσε «νέες μυθικές πληροφορίες» για τον Santa Claus, όπως: ό,τι στο Βόρειο Πόλο έχει εργαστήρια κατασκευής παιχνιδιών, ό,τι κρατά λίστα με τα ονόματα των καλών και κακών παιδιών όλο το χρόνο και λεπτομέρειες για τους γκρίζους ταράνδους που σέρνουν το έλκηθρό του.


Βέβαια η Coca-Cola δεν άφησε την ευκαιρία να πάει χαμένη. Πήρε την ιδέα και στη διαφημιστική της εκστρατεία του 1931 με τον Χάντον Σάνμπλομ , εικονογράφησε την σημερινή φιγούρα του Αϊ Βασίλη – Santa Claus. Με τη διάδοση της διαφήμισης και την παγκοσμιοποίηση του συγκεκριμένου προϊόντος, η φιγούρα αυτή μπήκε σε όλες τις χώρες. Εμείς στην Ελλάδα ξεχάσαμε τον δικό μας Άγιο Βασίλειο και παραδοθήκαμε στο αμερικανοφερμένο κατασκεύασμα. Στην Ολλανδία τον δικό τους «Saint Nikolaas» τον ταυτίζουν με την αμερικάνικη φιγούρα, ενώ στη Γαλλία τον ονομάζουν «Pere Noel» και κάθε άλλη χώρα του προσδίδει δική της ονομασία. Σημειωτέον, στον αμερικάνικο μύθο και στη φιγούρα της Κόκα –κόλα προσκολλήθηκαν άνθρωποι και χώρες που δεν έχουν σχέση με τον Χριστιανισμό όπως π.χ. η Ιαπωνία, στις οποίες επικράτησε το «πνεύμα των Χριστουγέννων» και όχι αυτή καθ΄εαυτή η σημασία του εορτασμού των Χριστουγέννων, του Αγίου Βασιλείου και της Περιτομής του Ιησού Χριστού, που εορτάζονται ανήμερα της πρωτοχρονιάς.



Τώρα μαθαίνουμε ότι και οι επιστήμονες συνεισφέρουν στον μύθο, ώστε να τον τεκμηριώσουν επιστημονικά και να σβήσει «άπαξ διά παντός» η χριστιανική πραγματικότητα και να επικρατήσει το παγκοσμιοποιημένο «πνεύμα των Χριστουγέννων», στο οποίο θα χωρούν όλοι ανεξαιρέτως, ασχέτως αν πιστεύουν ή όχι στα Χριστούγεννα, δηλ στη γέννηση του Ιησού Χριστού και κατ΄επέκταση στη διδασκαλία του. Ούτε βέβαια τους ενδιαφέρει η ύπαρξη του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου, το φωτεινό παράδειγμά του και η προσφορά του στην οικουμένη. Εκείνοι προσπαθούν να τεκμηριώσουν την δυνατότητα που έχει ο Santa Claus να φτάσει σε όλα(;) τα παιδιά της Γης για να τους προσφέρει το δώρο τους, συμβάλλοντας έτσι στο καταναλωτικό πνεύμα των ημερών, και όχι στην σημασία τους.



Καλή Χρονιά με υγεία και ευτυχία

Αθανάσιος Μπόζαρλης

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.