Κυριακή, 19 Μαρτίου 2017

Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού







 1. Πρόπυλο
2. Βιβλιοστάσιο
3. Αμφιθέατρα (Auditoria)
5. Τμήμα του υστερορωμαϊκού τείχους
6. Τετράκογχος ναός στη θέση της κεντρικής
δεξαμενής



Στο Μοναστηράκι, απέναντι από το σταθμό του Μετρό, βρίσκεται η γνωστή Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Ναι, είναι εκείνος ο περιφραγμένος μεγάλος χώρος, από τον οποίο δεσπόζουν οι κίονες της δυτικής πρόσοψης της. Όλοι τους έχουμε παρατηρήσει, δίχως να γνωρίζουμε περισσότερα εκτός από το όνομα του χώρου, ο οποίος φωτιζόμενος το βράδυ φτιάχνει μία μαγευτική ατμόσφαιρα, σε συνδυασμό με την εκθαμβωτική Ακρόπολη και την όμορφη Πλάκα. 
Στο δρόμο λοιπόν εκείνο που ανηφορίζει από την πλατεία Μοναστηρακίου προς την Ρωμαική Αγορά, την Πλάκα και την Ακρόπολη, βρίσκεται και η είσοδος της Βιβλιοθήκης του Αδριανού.

Η Βιβλιοθήκη κτίστηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό το 132 μ.Χ. περίπου. Ο Αδριανός, θεωρούμενος ως ένας από τους λίγους «καλούς» αυτοκράτορες της Ρώμης ήταν προστάτης των τεχνών και μεγάλος φιλέλληνας. Ήταν επηρεασμένος από τις διδαχές αρχαίων φιλοσόφων και η ουμανιστική δράση του φάνηκε μέσα από ποικίλα έργα του. Στο πλαίσιο λοιπόν παραμονής του στην Ελλάδα, ξεκινάει το 132 μ.Χ. η κατασκευή της Βιβλιοθήκης, η οποία και τελειώνει πιθανώς το 134 μ.Χ.



Πρόκειται για οικοδόμημα ορθογώνιας κάτοψης διαστάσεων 122 x 82 μ. το οποίο οργανώνεται γύρω από εσωτερική αυλή, στο κέντρο της οποίας βρίσκεται επιμήκης δεξαμενή με ημικυκλικές απολήξεις. Την αυλή περιέβαλε εντυπωσιακό περιστύλιο 100 κιόνων στο σύνολο, κατασκευασμένων από το ιδιαίτερο φρύγιο μάρμαρο με τις ιώδεις νευρώσεις του, όπως αναφέρει και ο Παυσανίας: «’Αδριανὸς δὲ κατασκευάσατο μὲν καὶ ἄλλα ’Αθηναίοις... τὰ δέ ἐπιφανέστερα ἑκατόν εἰσι κίονες φρυγίου λίθου. πεποίηνται δὲ καὶ ταῖς στοαῖς κατὰ τὰ αὐτὰ οἱ τοῖχοι. Καὶ οἰκήματα ἐνταῦθα ἐστιν ὀρόφῳ τε ἐπιχρύσῳ καὶ ἀλαβάστρῳ λίθῳ, πρὸς δὲ ἀγάλμασι κεκοσμημένα καὶ γραφαῖς. Κατάκειται δὲ ἐς αὐτὰ βιβλία» (Παυσανίας, Ελλάδος Περιηγήσεως, Αττικά). 
Οι περιγραφές του βέβαια, υπερβαίνουν τις πληροφορίες που δίνουν τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, αλλά βάσει αυτών θα μπορούσε να ειπωθεί ότι ο κατασκευασμένος άνω όροφος από αλαβάστρινο λίθο που επισημαίνει, ίσως είναι οπτικό αποτέλεσμα των χρωματιστών αποχρώσεων του φρυγίου μαρμάρου που χρησιμοποιήθηκε. Σε πολλές περιπτώσεις η επιφάνεια του θυμίζει οπτικά αυτή του αλαβάστρου.
Ειδικότερα λοιπόν όσον αφορά τη δομή της Βιβλιοθήκης, στα δυτικά υπήρχε η είσοδος της με το μνημειώδες πρόπυλο, το οποίο στηριζόταν σε τέσσερις κίονες κορινθιακού ρυθμού, επίσης φρυγίου μαρμάρου. 

Εκατέρωθεν αυτού διακοσμούσαν την πρόσοψη, ανά επτά σε κάθε πλευρά, αράβδωτοι κίονες κορινθιακού ρυθμού, κατασκευασμένοι από πρασινωπό μάρμαρο Καρύστου. Τα χρώματα των διακοσμητικών κιόνων και αυτών του προπύλου τονίζονταν ιδιαίτερα με φόντο τη λευκή πρόσοψη της Βιβλιοθήκης από πεντελικό μάρμαρο. Η αντίθεση αυτή ενίσχυε την μνειμειακότητα της πρόσοψης και αποτελούσε μία όμορφη πινελιά στα μάτια των επισκεπτών της. 

Στην ανατολική πλευρά βρίσκονταν οι κύριοι χώροι. Το κεντρικό διώροφο κτήριο, του οποίου οι τοίχοι του ορόφου ήταν «ἐπιχρύσῳ καὶ ἀλαβάστρῳ λίθῳ», αποτελούσε το βιβλιοστάσιο, όπου φυλάσσονταν τα βιβλία (ρολοί παπύρων) σε κόγχες εντοπισμένες στον ανατολικό τοίχο αυτού. 
Εκατέρωθεν του βιβλιοστασίου, δύο μικρές αίθουσες πρέπει να λειτουργούσαν ως αναγνωστήρια, ενώ στην ΒΑ και ΝΑ γωνία εντοπίζονται αίθουσες με σειρές εδωλίων σε καμπύλη διάταξη. Οι χώροι λειτουργούσαν ως auditoria, δηλαδή ως χώροι διαλέξεων. Τέλος, σε κάθε μία από τις μακρές πλευρές του οικοδομήματος, τη βόρεια και νότια, εντοπίζονται τρεις προεξέχουσες κόγχες (εξέδρες), δύο κυκλικές και μία ορθογώνια, με ζεύγη αράβδωτων κιόνων να στηρίζουν τη στέγαση τους.


Τελικώς όμως, η όμορφη αυτή η εικόνα της Βιβλιοθήκης που αντίκρισε ο Παυσανίας και τον εντυπωσίασε, γρήγορα θα δύσει με την επιδρομή των Ερούλων, ενός γερμανικού φύλου, το οποίο κατέβηκε στην Ελλάδα και επέφερε σοβαρές καταστροφές σε πολλά αρχαία μνημεία, όπως και στη Βιβλιοθήκη το 267 μ.Χ. Γενικότερα η Αθήνα δημογραφικά και πολεοδομικά καταρρακώθηκε και συρρικνώθηκε γύρω από τη ρωμαϊκή αγορά έπειτα από τις επιδρομές. 
Σε μία προσπάθεια μάλιστα οχυρωματικών έργων ξεκινάει η κατασκευή ενός αμυντικού τείχους, βόρεια του λόφου της Ακρόπολης, το οποίο ενσωμάτωσε όλη την νότια μακρά πλευρά της Βιβλιοθήκης. Αυτή παρέμεινε έτσι μέχρι και τον 5ο αι., που επισκευάζεται από τον Ρωμαίο ύπαρχο του Ιλλυρικού, Ερκούλιο (407-412 μ.Χ).

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια του ίδιου αιώνα, η θέση της κεντρικής δεξαμενής καταλαμβάνεται πλέον από έναν τετράκογχο παλαιοχριστιανικό ναό με περίστυλο αίθριο στη δυτική πλευρά, ο οποίος καταστρέφεται στα τέλη του 6ου αι. μ.Χ. Στη θέση αυτού κατασκευάζεται τρίκλιτη βασιλική, στα ερείπια της οποίας χτίζεται αργότερα ο βυζαντινός ναός της Μεγάλης Παναγίας τον 11ο αι. μ.Χ. Επιπροσθέτως, βυζαντινός ναός κτίζεται και κοντά στη δυτική πρόσοψη της βιβλιοθήκης, ενώ κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας κατασκευάζεται στην ΒΔ και ΝΔ γωνία του δυτικού τοίχου, τζαμί (που υπάρχει ως σήμερα) και το «Βοεβοδαλίκι», έδρα του Τούρκου διοικητή της Αθήνας Βοεβόδα. Μετά την ελληνική επανάσταση, ο χώρος λειτούργησε ως δημοτική αγορά για ένα διάστημα.

Τελικώς όμως, η όμορφη αυτή η εικόνα της Βιβλιοθήκης που αντίκρισε ο Παυσανίας και τον εντυπωσίασε, γρήγορα θα δύσει με την επιδρομή των Ερούλων, ενός γερμανικού φύλου, το οποίο κατέβηκε στην Ελλάδα και επέφερε σοβαρές καταστροφές σε πολλά αρχαία μνημεία, όπως και στη Βιβλιοθήκη το 267 μ.Χ. Γενικότερα η Αθήνα δημογραφικά και πολεοδομικά καταρρακώθηκε και συρρικνώθηκε γύρω από τη ρωμαϊκή αγορά έπειτα από τις επιδρομές. 

Σε μία προσπάθεια μάλιστα οχυρωματικών έργων ξεκινάει η κατασκευή ενός αμυντικού τείχους, βόρεια του λόφου της Ακρόπολης, το οποίο ενσωμάτωσε όλη την νότια μακρά πλευρά της Βιβλιοθήκης. Αυτή παρέμεινε έτσι μέχρι και τον 5ο αι., που επισκευάζεται από τον ρωμαίο ύπαρχο του Ιλλυρικού, Ερκούλιο (407-412 μ.Χ).


Φαίνεται λοιπόν, ότι οι φάσεις του μεγάλου αυτού έργου του Αδριανού ήταν πολλές και κάποιες ήταν και ιδιαίτερα επίπονες για αυτό. 
Τελικώς όμως, η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία αναλαμβάνει ήδη από τα μέσα του 19ου αι. τη συντήρηση και αναστήλωση μερών της Βιβλιοθήκης, ενώ μετά το 1884, με την καταστροφή της δημοτικής αγοράς που λειτουργούσε σε αυτήν, ξεκινάει και συστηματική ανασκαφή στο χώρο αυτής.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.