Κυριακή, 2 Απριλίου 2017

Οσια Μαρία η Αιγυπτια: μια αναδιήγηση του βίου της



Νομίζω πως το να ξαναγράφεις το βίο ενός αγίου μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με το να αγιογραφείς - «αγιογράφοι» λέγονταν παλιά οι συ­ναξαριστές. Αυτό συμβαίνει όταν μένεις πιστός στο αρχαίο πρότυπο χωρίς προσθήκη φανταστικού στοιχείου. Αναδιηγείσαι λοιπόν και δεν αντιγράφεις αλλά και δεν κάνεις μυθιστόρημα. Κάποτε ίσως επιχειρείς να αναπαραγάγεις την αρχική τε­χνική της αφήγησης, εντασσόμενος έτσι σε ένα ανα­γνωρίσιμο είδος γραφής, όπως θα αγιογραφούσε κανείς μια εικόνα σήμερα με βυζαντινή τεχνοτρο­πία. Αλλά διατηρείς την προσωπική οπτική, συνε­χίζοντας την παράδοση: εκφράζεις την αίσθηση σου για τον άγιο και προσπαθείς να απευθυνθείς όσο μπορείς αμεσότερα σε αναγνώστες σύγχρονους σου. Μια τέτοια αναδιήγηση του αρχαίου βίου περιέχεται εδώ καθώς και μία επιλογή ύμνων που μεταφράστηκαν, και μερικές φορές σχολιάστηκαν, με στόχο να φανεί το κάλλος της αρχικής ποίησης.
Γιατί η ζωή του αγίου είναι ποίηση μοναδική που ξυπνάει την ποίηση στη δική μας ψυχή. Η αγιότητα είναι το πιο ακριβό συστατικό της ύπαρξης μας, συστατικό ανενεργό συχνά και αφανισμένο. Είναι ο κοινός μας προορισμός και γι' αυτό μπο­ρούμε να ταυτιστούμε με τον άγιο στον αγώνα του και στο μεγαλείο του. Ο βίος και οι ύμνοι αποτε­λούν μέσα (και τα δύο λογοτεχνικά, χωρίς όμως γι' αυτό να κινούνται στο χώρο της φαντασίας) που μας οδηγούν σε αυτήν την ταύτιση* μέσα που μας επιτρέπουν να ανακαλύψουμε στους αγίους πρό­τυπα για την προσωπική μας πορεία αλλά και να αναγνωρίσουμε σ' αυτούς δικά μας χαρακτηριστι­κά. Μπορούμε να κάνουμε έτσι το βίο του αγίου κομμάτι της ζωής μας, όπως κάνει ο κόσμος με τα βιβλία που αγαπάει πολύ· και μέγιστο μάθημα, για να διδαχτούμε από αυτόν και να τον διδάξουμε στα παιδιά μας.
Αν λοιπόν αξίζει να ξαναγράψει κανείς ένα αρ­χαίο αγιολογικό κείμενο και να μεταφράσει σχετι­κούς ύμνους, δεν είναι για να παρακάμψει το πρω­τότυπο έργο, να το σχολιάσει επιστημονικά ή με κάποιο τρόπο να το συμπληρώσει. Είναι, κατά την κρίση μου, για να επιχειρήσει να διευκολύνει όσο το δυνατόν αυτή τη σημαντική διαδικασία ταύτισης του αναγνώστη με τον άγιο, στο πέρασμα των αιώνων.
 Ελένη Κονδύλη Αθήνα, Αύγουστος 2007


Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο

Πρόκειται για την ιστορία της Μαρίας, μιας γυναίκας από την Αίγυπτο του 4ου αιώνα. Αναζητούσε την αγάπη με τον σπασμωδικό τρόπο του σημερινού ανθρώ­που. Η μετάνοια της ήταν συγκλονιστική. Το βιβλίο πε­ριέχει μια αναδιήγηση του βίου αυτής της αμαρτωλής που έγινε αγία. Η αφήγηση, μένοντας κοντά στο αρχαίο πρωτότυπο και διατηρώντας το ύφος ενός αγιολογικού κειμένου, ανοίγει ταυτόχρονα την προοπτική μιας σύγ­χρονης ανάγνωσης του. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει μια επιλογή σχετικών ύμνων της Εκκλησίας, οι οποίοι έχουν μεταφραστεί και σχολιαστεί, με στόχο να φανεί η ξεχασμένη ομορφιά τους και το θεολογικό βάθος που κρύβει μέσα της.

«...έπεφτα στη γη με δάκρυα, κι ένιωθα την Παναγία, την εγ­γυήτρια μου, να μου παραστέκεται α αυτόν το σταυρό, τον δικό μου. Προσευχόμουν: Κύριε, φώναξα, εσύ είσαι ο ερωτάς μου! Μη με εγκαταλείπεις! Μη μ' αφήνεις να γυρίσω σ αυτό που ήμουν, το τόσο λίγο και τόσο στρεβλό, χωρίς εσένα. Κύριε, κράτησε με κοντά σου!...Έμενα έτσι καρφωμένη για ώρες, μπο­ρεί και για μερόνυχτα ολόκληρα, και δε σηκωνόμουν αν δεν ερχόταν εκείνο το γλυκό φως να με λούσει».
(από τη διήγηση της οσίας Μαρίας στον αββά Ζωσιμά)

Πύλες της απώλειας έγγισάση...
Άγγιξες την πύλη του χαμού με τις άτοπες πράξεις σου. Αλλά Αυτός που συνέτριψε τις πύλες του Άδη με χέρι θεϊκό πύλες μετανοίας ανοίγει για σένα, Πάνσεμνη. Αυτός: η Πύλη της ζωής.
Τριώδιο, Ε ' Κυριακή της Σαρακοστής.


ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο : 
... Η Μαρία στην έρημο. Μικρό γυναικείο κορμί εκτεθειμένο σε συνθήκες αβίωτες. Μπορούμε ά­ραγε να φανταστούμε πόση εμπιστοσύνη στο Θεό σημαίνει αυτό; Χωρίς όλα αυτά που διαθέτουμε, οι σύγχρονοι κυρίως άνθρωποι, όταν - παίρνοντας συχνά για πίστη μια ρηχή ευσέβεια που ελάχιστα μας βοηθάει - συνεχίζουμε να ζούμε καθημερινά με άγχος και αγωνία. Εκείνη όμως πάει στην έρημο, χωρίς φίλους και σύζυγο, χωρίς ασφάλιση και λογαριασμό στην τράπεζα, θέρμανση και κλιματι­σμό, ή έστω ρούχα, στέγη, τροφή. Αυτή η γυναίκα αντιμετωπίζει όσα φοβόμαστε: τη μοναξιά, την απειλή των θηρίων, την πείνα και τη δίψα, τις φοβε­ρές θερμοκρασίες μέρα και νύχτα, την αρρώστια, το θάνατο. Και κάτι ακόμα πιο πολύ: έρχεται αντι­μέτωπη με τον ίδιο τον εαυτό της.

 Ιωάννης Χρυσόστομος PG52, 404A-411B (βάσει της μετάφρασης Ελ. Μάινα), στο περιοδικό «Σύναξη» 2 (1982), σελ.4-7.
Ήταν τρανός (ο Θεός) κι αυτή (η ανθρώπινη φύση) ταπεινή. Τρανός όχι στη θέση αλλά στη φύση. Πεντακάθαρος ήταν, ακατάστρεφτη η ουσία του, άφθαρτη η φύση του. Νικώντας τη λογική σκέψη, ξεπερνώντας τη δύναμη του μυαλού, είναι αδύνατο να τον δεις μόνο να τον πιστέψεις. Τον έβλεπαν οι άγγελοι και τρέμανε. Τα χερουβείμ σκεπάζονταν με τα φτερά τους, όλα στέκονταν με φόβο. Έριχνε το βλέμμα του στη γη και την έκανε να τρέμει. Στρεφότανε στη θάλασσα και την έκανε στεριά. Ποτάμια έβγαζε στην έρημο. Στ' αναμέτρημά του έστησε βουνά και ζύγισε λαγκάδια. ...;  
      Κι αυτός ο τόσο μέγας και τρανός επεθύμησε την αμαρτωλή. Γιατί; Για να την αναπλάσει από αμαρτωλή σε παρθένα. Για να γίνει νυμφίος της.
      Τι κάνει; Δεν της στέλνει κάποιον από τους δούλους του, δεν στέλνει άγγελο στην αμαρτωλή, δεν στέλνει αρχάγγελο, δεν στέλνει τα χερουβείμ, δεν στέλνει τα σεραφείμ. Αλλά καταφθάνει αυτός ο ίδιος ο ερωτευμένος.
      Επεθύμησε την αμαρτωλή (φύση). Και τι κάνει; Επειδή δεν μπορούσε ν' ανέβει εκείνη στα ψηλά, κατέβηκε ο ίδιος στα χαμηλά. Έρχεται στην καλύβα της. Τη βλέπει μεθυσμένη. Με ποιο τρόπο έρχεται; Όχι μ' ολοφάνερη τη θεότητά του, αλλά γίνεται εντελώς ίδιος μαζί της, μήπως βλέποντάς τον τρομοκρατηθεί, μήπως λαχταρήσει και του φύγει. Τη βρίσκει καταπληγωμένη, εξαγριωμένη, από δαίμονες κυριευμένη. Και τι κάνει; Την παίρνει και την κάνει γυναίκα του. Και τι δώρα της χαρίζει; Δαχτυλίδι. Ποιο δαχτυλίδι; Το Άγιο Πνεύμα. Έπειτα λέγει:
      -Δεν σε φύτεψα στον παράδεισο;
      -Του λέει, ναι.
      -Και πώς ξέπεσες από κει;
      -Ήλθε και με πήρε ο διάβολος από τον παράδεισο.
      -Φυτεύτηκες στον παράδεισο και σε έβγαλε έξω. Σε φυτεύω μέσα μου. Δεν τολμά να με πλησιάσει εμένα. Ο ποιμένας σε κρατάει κι ο λύκος δεν έρχεται πια.
      -Αλλά είμαι, λέει, αμαρτωλή και βρόμικη.
      -Μη μου σκοτίζεσαι, είμαι γιατρός.
      Δώσε μεγάλη προσοχή. Κοίταξε τι κάνει. Ήλθε να πάρει την αμαρτωλή, όπως αυτή-το τονίζω- ήταν βουτηγμένη στη βρομιά. Για να μάθεις τον έρωτα του Νυμφίου. Αυτό χαρακτηρίζει τον ερωτευμένο: το να μη ζητάει ευθύνες για αμαρτήματα, αλλά να συγχωρεί λάθη και παραπτώματα.
      Πιο πριν ήταν κόρη των δαιμόνων, κόρη της γης, ανάξια για τη γη. Και τώρα έγινε κόρη του βασιλιά. Κι αυτό γιατί έτσι θέλησε ο ερωτευμένος μαζί της. Γιατί ο ερωτευμένος δεν πολυνοιάζεται για τη συμπεριφορά του. Ο έρωτας δε βλέπει ασχήμια. Γι' αυτό και ονομάζεται έρωτας, επειδή πολλές φορές αγαπά και την άσχημη. Έτσι έκανε και ο Χριστός. Άσχημη είδε και την ερωτεύτηκε και την ανακαινίζει.  
       ...;Ως μέλος του σώματός του την περιποιείται. Τη φροντίζει, ως κεφαλή της που είναι, τη φυτεύει ως ρίζα, την ποιμαίνει ως ποιμένας. Ως νυμφίος την παίρνει γυναίκα του, και ως εξιλαστήριο θύμα τη συγχωρεί, ως πρόβατο θυσιάζεται, ως νυμφίος τη διατηρεί μες στην ομορφιά, ως σύζυγος φροντίζει να μην της λείψει τίποτα. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.